Ustawa przyznająca inspektorom pracy uprawnienie do wydawania decyzji administracyjnych stwierdzających istnienie stosunku pracy została opublikowana 7 kwietnia 2026 r. w Dzienniku Ustaw (poz. 473). Większość jej przepisów zacznie obowiązywać po upływie trzymiesięcznego vacatio legis, czyli 8 lipca 2026 r.

Dotychczas inspektor pracy, który stwierdził w trakcie kontroli cechy stosunku pracy przy zawartej umowie cywilnoprawnej, dysponował ograniczonymi narzędziami – mógł skierować wystąpienie pokontrolne lub wytoczyć powództwo do sądu pracy. Nowelizacja zmienia ten stan rzeczy, wprowadzając nowy instrument: decyzję administracyjną okręgowego inspektora pracy stwierdzającą istnienie stosunku pracy.

Postępowanie przebiega dwuetapowo. W pierwszej kolejności inspektor wydaje polecenie usunięcia naruszeń – dotyczy to sytuacji, gdy w stosunku prawnym dominują cechy charakterystyczne dla stosunku pracy określone w art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Jeśli polecenie nie zostanie wykonane, okręgowy inspektor pracy może wydać decyzję. W jej treści obligatoryjnie wskazuje się m.in. strony umowy, rodzaj pracy, wymiar czasu pracy, miejsce wykonywania pracy oraz wysokość wynagrodzenia. Gdy materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne ustalenie tych elementów, ustawa przewiduje wartości domyślne: umowa na czas nieokreślony, pełny wymiar czasu pracy, minimalne wynagrodzenie i siedziba pracodawcy jako miejsce pracy.

Decyzja wywołuje skutki prawne od dnia jej wydania – w zakresie prawa pracy, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Staje się wykonalna po upływie terminu na wniesienie odwołania, jeśli żadna ze stron go nie złoży. Odwołanie wnosi się do sądu rejonowego za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. W przypadku wniesienia odwołania zobowiązania z tytułu składek za okres objęty decyzją pozostają zawieszone do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sądowego.

Ustawa rozszerza także możliwości prowadzenia kontroli. Inspektorzy uzyskują prawo do przeprowadzania czynności kontrolnych w sposób zdalny – za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w tym transmisji wideo w czasie rzeczywistym. Dokumentacja może być przedkładana zarówno w postaci papierowej, jak i elektronicznej. Protokoły kontroli i decyzje mogą być sporządzane i doręczane elektronicznie.

W obszarze kar wprowadzone zostało podwojenie maksymalnych wysokości grzywien za naruszenia przepisów prawa pracy. Górna granica sankcji wzrasta z 30 000 zł do 60 000 zł, a w przypadku recydywistów – z 45 000 zł do 90 000 zł.

Nowym instrumentem jest możliwość uzyskania interpretacji indywidualnej Głównego Inspektora Pracy w kwestii zakwalifikowania konkretnego stosunku prawnego jako stosunku pracy. Wniosek kosztuje 40 zł, a GIP ma 30 dni na wydanie decyzji. Interpretacja jest wiążąca dla organów PIP – nie może być jednak zmieniona ani uchylona, o ile nie zmieniły się okoliczności faktyczne sprawy. Każda wydana interpretacja trafia do ZUS i KAS, a po anonimizacji jest publikowana w Biuletynie Informacji Publicznej.

Ustawa przewiduje też 12-miesięczny okres, w którym pracodawcy mogą dobrowolnie uregulować istniejące stosunki zatrudnienia bez ryzyka odpowiedzialności wykroczeniowej. Podmioty, które w tym czasie zawrą z osobami faktycznie świadczącymi pracę w warunkach stosunku pracy umowy o pracę, nie będą podlegać karze na podstawie art. 281 § 1 Kodeksu pracy.

Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki zaapelował tymczasem do osób zatrudnionych na kontraktach cywilnoprawnych o wstrzymanie się ze składaniem skarg do 8 lipca. Wyjaśnił, że skargi wpływające przed tą datą muszą być rozpatrywane według dotychczasowych przepisów, które nie przewidują możliwości wydania polecenia przekształcenia umowy cywilnoprawnej w stosunek pracy. Jednocześnie wskazał, że najbliższe trzy miesiące to czas, który pracodawcy powinni przeznaczyć na weryfikację stosowanych form zatrudnienia.

Przepisy dotyczące strategii wieloletniej PIP, audytu informatycznego oraz powołania międzyinstytucjonalnego zespołu ds. oceny ryzyka weszły w życie dzień po publikacji ustawy, tj. 8 kwietnia 2026 r.

Źródło: https://dziennikustaw.gov.pl/DU/2026/473