W Dzienniku Ustaw ukazała się ustawa z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji. Powołuje krajowy organ nadzoru nad rynkiem AI, przesądza, że kontrole będą prowadzone zdalnie i dokumentowane elektronicznie, oraz otwiera każdemu – w tym pracownikowi – drogę do złożenia skargi na działanie systemu. Część przepisów zaczyna obowiązywać w sierpniu, część dopiero jesienią.

Ustawa została ogłoszona 27 lipca 2026 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 1003). Nie zastępuje unijnego rozporządzenia 2024/1689 – to obowiązuje w Polsce bezpośrednio – lecz buduje wokół niego krajową obudowę instytucjonalną: wskazuje organ nadzoru, opisuje tryb kontroli i postępowań, reguluje skargi, piaskownice regulacyjne oraz zasady nakładania kar.

Dwa terminy wejścia w życie

Ustawodawca rozłożył wejście w życie na etapy. Zasadnicza część przepisów – w tym rozdziały o organizacji nadzoru, jednostkach notyfikowanych i środkach wspierających innowacyjność – zacznie obowiązywać po upływie 14 dni od ogłoszenia, czyli 11 sierpnia 2026 r.

Później, po upływie trzech miesięcy od ogłoszenia (28 października 2026 r.), wejdą w życie przepisy o opiniach indywidualnych i wyjaśnieniach (art. 8–18) oraz całe rozdziały dotyczące kontroli, postępowania przed organem nadzoru, układu w sprawie złagodzenia sankcji, kar pieniężnych i zmian w innych ustawach. Do tego czasu Komisja nie będzie więc prowadzić kontroli ani nakładać kar.

Jeden przepis zaczął obowiązywać już 28 lipca – ten, który zobowiązuje ministra właściwego do spraw informatyzacji do utworzenia komórki organizacyjnej obsługującej nowy organ.

Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji

Nadzór nad rynkiem AI ma sprawować Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) – organ kolegialny, złożony z przewodniczącego, dwóch zastępców i czterech członków wskazanych przez Prezesa UOKiK, Komisję Nadzoru Finansowego, Krajową Radę Radiofonii i Telewizji oraz Prezesa UKE. Przewodniczącego powołuje Sejm za zgodą Senatu na pięcioletnią kadencję.

Ustawa wyznacza konkretny kalendarz: przewodniczący ma zostać powołany w ciągu dwóch miesięcy od wejścia ustawy w życie (a więc do około 11 października), a pierwsze posiedzenie Komisji ma się odbyć w ciągu trzech miesięcy (około 11 listopada). Obsługę administracyjną zapewni urząd obsługujący ministra cyfryzacji.

Przy Komisji działać będzie Społeczna Rada do spraw Sztucznej Inteligencji – organ opiniodawczo-doradczy liczący od 9 do 15 osób. Prawo zgłaszania kandydatów przysługuje m.in. Głównemu Inspektorowi Pracy, reprezentatywnym organizacjom związkowym oraz związkom pracodawców. Partnerzy społeczni mają więc formalny kanał wpływu na to, jak organ nadzoru będzie interpretował przepisy o AI.

Kontrole zdalne, protokół w postaci elektronicznej

Rozwiązanie, które warto odnotować z perspektywy cyfryzacji procesów: ustawa przyjmuje zdalność jako regułę, a nie wyjątek. Kontrola lub poszczególne czynności kontrolne mają być prowadzone bez jednoczesnej fizycznej obecności stron, z wykorzystaniem środków porozumiewania się na odległość. Wizyta w siedzibie kontrolowanego wymaga odrębnego postanowienia i jest zarezerwowana dla sytuacji, w których zachodzi uzasadnione podejrzenie szkody dla życia, zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych.

To rozwiązanie bliźniacze wobec tego, które od 8 lipca obowiązuje w Państwowej Inspekcji Pracy — inspektorzy również prowadzą kontrole zdalnie i dokumentują je bez papieru. W ciągu kilku miesięcy zdalna kontrola z e-protokołem stała się w polskim prawie modelem domyślnym, a nie wyjątkiem. Pisaliśmy o tym m.in. w materiale Nowelizacja ustawy o PIP opublikowana – główne przepisy wejdą w życie 8 lipca 2026 r.

Konsekwentnie zelektronizowano też dokumentowanie kontroli. Protokół sporządza się w postaci elektronicznej, opatruje kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem osobistym albo podpisem zaufanym i doręcza kontrolowanemu. Ten ma 14 dni na podpisanie protokołu albo zgłoszenie zastrzeżeń; brak reakcji traktowany jest jak odmowa podpisania.

Zakres uprawnień kontrolujących obejmuje żądanie dostępu do systemów informatycznych i teleinformatycznych, korespondencji elektronicznej, informatycznych nośników danych, a także do chmury obliczeniowej – również wtedy, gdy należy ona do innego podmiotu, o ile kontrolowany ma do niej dostęp. Odrębny przepis chroni korespondencję z adwokatem lub radcą prawnym; spór o zakres tej ochrony rozstrzyga Sąd Okręgowy w Warszawie.

Skarga na system AI i ostrzeżenie obejmujące pracowników

Skargę do Komisji może złożyć każda osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna. Składa się ją w postaci elektronicznej – papier dopuszczono wyłącznie wtedy, gdy droga elektroniczna nie jest możliwa. Skarga powinna wskazywać system, opisywać fakty i wyjaśniać, dlaczego zdaniem składającego doszło do naruszenia.

W toku postępowania Komisja może wydać ostrzeżenie, wskazując działania przywracające stan zgodny z prawem. Wśród nich ustawa wymienia wprost spełnienie obowiązku informacyjnego wobec pracowników oraz innych osób, na które system oddziałuje. To istotny sygnał: jeżeli organizacja wykorzystuje system AI w procesach kadrowych, konsekwencją postępowania może być nakaz poinformowania o tym załogi. Na wykonanie ostrzeżenia strona ma 21 dni.

Jeżeli system stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia, zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych, Komisja może nakazać zaprzestanie jego stosowania albo wycofanie z rynku – z rygorem natychmiastowej wykonalności. Warto to odnotować, ponieważ w komunikatach towarzyszących uchwaleniu ustawy mówiono o rezygnacji z tego typu środków; w tekście opublikowanym w Dzienniku Ustaw zostały one zawężone do sytuacji bezpośredniego ryzyka, ale nie zniknęły.

Wiążąca opinia przed wdrożeniem

Nowym narzędziem, przydatnym przy planowaniu wdrożeń, jest opinia indywidualna. Wystąpić o nią może podmiot już objęty przepisami albo dopiero planujący działania, które sprawią, że zostanie nimi objęty – a wniosek może dotyczyć zarówno stanu faktycznego, jak i zdarzenia przyszłego.

Opłata wynosi 150 zł. Komisja ma 30 dni na odpowiedź, a w sprawach szczególnie skomplikowanych – 60 dni. Kluczowy jest skutek milczenia: niewydanie opinii w terminie oznacza, że uznaje się ją za wydaną zgodnie ze stanowiskiem wnioskodawcy. Opinia wiąże Komisję oraz organy, których stanowisko zasięgnięto, a zastosowanie się do niej nie może szkodzić wnioskodawcy nawet po jej późniejszej zmianie. Opinie są publikowane w BIP po anonimizacji i usunięciu tajemnicy przedsiębiorstwa. Przepisy te zaczną obowiązywać dopiero pod koniec października.

Kary i możliwość ich obniżenia

Wysokość kar wynika z rozporządzenia 2024/1689; ustawa reguluje tryb ich nakładania. Równowartość kwot wyrażonych w euro przelicza się według średniego kursu NBP z 28 stycznia danego roku. Karę uiszcza się w ciągu 30 dni od uprawomocnienia decyzji, a wniesienie odwołania do Sądu Okręgowego w Warszawie – sądu ochrony konkurencji i konsumentów – wstrzymuje jej wykonanie. Opłata od odwołania to 1000 zł, od zażalenia – 500 zł.

Przewidziano dwa mechanizmy łagodzące. Pierwszy to układ w sprawie nadzwyczajnego złagodzenia sankcji: obniżka kary o 20–70 proc., a gdy podmiot sam zgłosił naruszenie i zaprzestał go przed wszczęciem postępowania – o 30–90 proc., z możliwością odstąpienia od sankcji. Przyjęcie układu oznacza jednak zrzeczenie się prawa do odwołania. Drugi mechanizm to zmniejszenie kary o 10–50 proc., jeżeli ukarany w ciągu trzech miesięcy wykona działania wskazane w ostrzeżeniu, a naruszenie nie doprowadziło do śmierci ani poważnego uszczerbku na zdrowiu.

Komisja będzie też prowadzić w BIP jawny wykaz systemów, wobec których wydano decyzję o karze, wraz z nazwą operatora i opisem działania systemu.

Piaskownice regulacyjne

Ustawa tworzy podstawę prawną dla piaskownic regulacyjnych – kontrolowanych środowisk testowych, w których Komisja może zgodzić się na czasowe odstępstwo od części wymogów rozporządzenia (m.in. dokumentacji technicznej, oceny zgodności, oznakowania CE czy rejestracji w bazie UE). Udział trwa od 6 do 12 miesięcy i jest przyznawany w trybie konkursu.

Dla mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich przedsiębiorców uczestnictwo jest nieodpłatne. Opłata dla jednostek samorządu terytorialnego nie może przekroczyć dwukrotności minimalnego wynagrodzenia, dla pozostałych podmiotów – czterokrotności. Po zakończeniu udziału uczestnik może w ciągu 90 dni wystąpić o opinię indywidualną dotyczącą testowanego systemu, wydawaną wówczas w skróconym, 14-dniowym terminie.

Rekrutacja i zarządzanie personelem: terminy bez zmian

Sama ustawa nie zmienia harmonogramu obowiązków materialnych – te wynikają z rozporządzenia 2024/1689. Od 2 sierpnia 2026 r. zaczynają być stosowane obowiązki przejrzystości, w tym informowanie o interakcji z systemem AI oraz oznaczanie treści wygenerowanych lub zmanipulowanych.

Wymogi dla systemów wysokiego ryzyka z załącznika III – obejmujące m.in. rekrutację, selekcję kandydatów oraz decyzje dotyczące warunków zatrudnienia, awansów i rozwiązywania umów – zostały natomiast przesunięte nowelizacją rozporządzenia z lipca 2026 r. na 2 grudnia 2027 r. Niezmienny pozostaje zakaz rozpoznawania emocji w miejscu pracy, obowiązujący od lutego 2025 r. poza zastosowaniami uzasadnionymi względami medycznymi lub bezpieczeństwa.

Krajowy organ nadzoru rozpocznie więc działalność już po dacie, od której obowiązują pierwsze wymogi przejrzystości. Nie oznacza to jednak bezkarności w okresie przejściowym – przepisy unijne obowiązują niezależnie od gotowości organizacyjnej organu, a krajowy tryb ich egzekwowania uruchamia się z końcem października.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. z 2026 r. poz. 1003); rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689.